د اوشاوا اوسېدونکې مور ایملي کلېروکس (Emily Clairoux) لپاره د ټولنیزو رسنیو په اړه اندېښنې تر هغه ډېر مخکې پیل شوې وې چې اوټاوا تر ۱۶ کلونو کم عمره ماشومانو ته د لاسرسي د محدودولو وړاندیز وکړي.
ایملي، چې دوه ماشومان لري، وايي زیانمن انلاین محتوا د ماشومانو د ټولنیزو رسنیو د کارونې په اړه د هغې تر ټولو لویه اندېښنه ده. هغې وویل: «د ماشومانو یوټیوب کمزوري فلټرونه لري چې نامناسبې ویډیوګانې پرې تېرېږي.»
ایملي همدارنګه هغو انلاین اغېزناکو کسانو او لویانو ته هم اشاره وکړه چې د لوبو له پلېټفارمونو څخه له ماشومانو سره د اړیکو لپاره کار اخلي.
هغې وویل: «نور هر څه د والدینو د فعالې څارنې له لارې کنټرولېدای شي. خو زه نه شم کنټرولولای چې نور خلک څه شیان شریکوي او زما ماشوم ورسره مخ کېږي.»
ایملي د فدرالي حکومت له هغه وړاندیزه ملاتړ کوي چې له مخې یې تر ۱۶ کلونو کم عمره ماشومانو ته د ټولنیزو رسنیو لاسرسی محدودېږي، خو هغه باور لري چې ځینې ځوانان به بیا هم د دې اصولو د شاوخوا تېرېدو لارې ومومي.
ایملي وصال ټلویزیون ته وویل: «ډېر زیان لا له وړاندې شوی دی. والدین باید د رسنیز سواد او د هغو خطرونو په اړه، چې په انټرنېټ کې شته، له خپلو ماشومانو سره جدي خبرې وکړي.»
د روانې میاشتې په لومړیو کې فدرالي حکومت د خوندي ټولنیزو رسنیو قانون، Bill C-34، وړاندې کړ. که دغه قانون تصویب شي، ټولنیزو رسنیو شرکتونه به اړ وي چې تر ۱۶ کلونو کم عمره ماشومانو لپاره حسابونه محدود کړي، مګر دا چې وښيي د دوی پلېټفارمونه د ځوانو کاروونکو لپاره کافي خوندیتوب لري.
دغه قانون به همدارنګه د ډیجیټل خوندیتوب نوی کمېسیون جوړ کړي، چې د اصولو څارنه، د شکایتونو څېړنه او د هغو شرکتونو پر وړاندې د جریمو پلي کول به پر غاړه ولري چې له قانون سره سم عمل نه کوي.
حکومت وايي هدف دا دی چې ماشومان د زیانمن محتوا، سایبري ځورونې، انلاین استثمار او نورو انلاین زیانونو له پېښېدو مخکې لا ښه خوندي شي.
د قانون د معرفي کولو پر مهال، د کاناډا د هویت او کلتور فدرالي وزیر مارک مېلر (Marc Miller) وویل، د کاناډایي ځوانانو د انلاین خوندیتوب لپاره پیاوړي اقدام ته اړتیا ده.
مېلر وویل: «موږ د خپلو ماشومانو په ساتنه کې پاتې راغلي یو. نور بس دی. موږ بنسټیز خوندیتوب ته اړتیا لرو، څو د دې هېواد هر ماشوم پر هغو پلېټفارمونو خوندي وي چې هره ورځ یې کاروي.»
کاناډا یوازینی هېواد نه دی چې د ماشومانو لپاره د ټولنیزو رسنیو محدودیتونه څېړي.
په ټوله نړۍ کې حکومتونه د والدینو، ښوونکو او د روغتیا د کارپوهانو له زیاتېدونکي فشار سره مخ دي، څو د زیانمن محتوا، سایبري ځورونې، انلاین ښکارچیانو او د ځوانانو پر رواني روغتیا د ټولنیزو رسنیو د اغېزو په اړه اندېښنو ته رسېدنه وکړي.
استرالیا، بریتانیا، متحده عربي امارات او د امریکا څو ایالتونه هغه هېوادونه او سیمې دي چې د ماشومانو ټولنیزو رسنیو ته د لاسرسي د محدودولو یا د انلاین خوندیتوب د زیاتولو لپاره یې اقدامات معرفي کړي یا یې تر غور لاندې نیولي دي.
د سیمهییز غبرګون د معلومولو لپاره، وصال ټلویزیون له اوسېدونکو د خپلې فېسبوک پاڼې له لارې وپوښتل چې د وړاندیز شویو بدلونونو په اړه څه فکر کوي.
له ۱۰۰ ډېرو کسانو تبصرې وکړې. که څه هم نظرونه بېلابېل وو، خو ډېرو والدینو د ماشومانو لپاره د انلاین خوندیتوب د پیاوړتیا ملاتړ وکړ.
ځینو نورو بیا پوښتنې راپورته کړې چې دا محدودیتونه به څنګه پلي کېږي او ایا د عمر د تصدیق سیستمونه به د محرمیت اندېښنې رامنځته کړي که نه.
د پیکرینګ یو پلار، چې درې ماشومان لري او نه یې غوښتل نوم یې څرګند شي، وویل چې له دې وړاندیزه ملاتړ کوي.
هغه وویل: «زما تر ټولو لویې اندېښنې زیانمن محتوا او پر وسایلو روږدي کېدل دي. کله چې له ماشومانو وسایل واخلې، هغوی ستړي او خپه کېږي، ځکه ډېر ورسره عادت شوي دي.»
هغه پلار وویل ټولنیزې رسنۍ ډېر وخت ماشومان له کورنیو فعالیتونو، ښوونیزو کارونو او مخامخ اړیکو څخه لرې کوي. هغه وویل: «هغوی به له خلکو سره ډېر تعامل وکړي او ډېر وخت به په زدهکړه، ورزش او ګټورو کارونو تېر کړي.»
خو هغه ومنله چې د ماشومانو له ټولنیزو رسنیو څخه بشپړ مخنیوی ښايي ستونزمن وي.
د اجکس سیمهییزه شورا غړې مارلین کرافورډ (Marilyn Crawford) وايي، پوهېږي چې ولې ډېر والدین اندېښمن دي.
کرافورډ، چې هم د شورا غړې ده او هم د ۱۵ کلن لمسي نیا ده، وايي کورنۍ ډېر ځله پر ځوانانو د ټولنیزو رسنیو د اغېزو په اړه اندېښنې ورسره شریکوي.
کرافورډ په ایمېلي ځواب کې وویل: «ډېر والدین د رواني روغتیا، اضطراب، له زیانمن محتوا سره د مخ کېدو او د سکرین د زیات وخت په اړه اندېښنه څرګندوي. په همدې وخت کې کورنۍ دا هم مني چې ټولنیزې رسنۍ د اړیکو، زدهکړې او ټولنیز ګډون لپاره یوه مهمه وسیله کېدای شي.»
کرافورډ وویل، د اوسېدونکو ترمنځ یو واحد نظر نه شته. ځینې والدین د سختو محدودیتونو ملاتړ کوي، خو ځینې نور باور لري چې کورنۍ باید دا پرېکړې خپله وکړي.
کرافورډ وویل: «زما په باور والدین د ښه توازن په لټه کې دي؛ د ځوانانو لپاره پیاوړی خوندیتوب، خو ورسره عملي وسایل او سرچینې هم غواړي چې له والدینو سره د خوندي او مسوولانه کارونې په لارښوونه کې مرسته وکړي.»
کرافورډ همدارنګه وویل، د تر ۱۶ کلونو کم عمره ماشومانو لپاره د ټولنیزو رسنیو د بندیز پلي کول ښايي ستونزمن وي او خبرداری یې ورکړ چې د عمر د تصدیق غوښتنې ښايي د ځوانانو لپاره د محرمیت اندېښنې رامنځته کړي.
کرافورډ وویل، د یوازې محدودیتونو پر ځای، حکومتونه باید د ډیجیټل سواد په زدهکړه، د والدینو په ملاتړ او د ټولنیزو رسنیو شرکتونو لپاره د پیاوړو خوندیتوبي شرایطو په رامنځته کولو کې پانګونه وکړي.
کارپوهان وايي، دا موضوع یوازې د ټولنیزو رسنیو تر بندیز ډېره پېچلې ده.
د اعتیاد او رواني روغتیا مرکز(CAMH)، د ۲۰۲۳ کال د اونټاریو د زدهکوونکو د نشهيي توکو کارونې او روغتیا سروې له مخې، ۹۴ سلنه زدهکوونکي هره ورځ ټولنیزې رسنۍ کاروي، په داسې حال کې چې ۲۳ سلنه یې په ورځ کې پنځه ساعته یا زیات وخت پر ټولنیزو رسنیو تېروي.
د یاد مرکز کارکوونکې ساینسپوهه ډاکټره الکسیا پولیلو (Alexia Polillo) وايي، ټولنیزې رسنۍ ځوانان له داسې خطرونو سره مخ کولای شي لکه سایبري ځورونه، زیانمن محتوا او ناسالم ټولنیز پرتله کول.
په همدې وخت کې، ټولنیزې رسنۍ ګټې هم لرلای شي، لکه ټولنیزې اړیکې، د هویت وده او معلوماتو ته لاسرسی.
پولیلو وویل، ټکنالوژي په چټکۍ بدلېږي او CAMH لا هم د ځوانانو لپاره د ټولنیزو رسنیو خطرونه او ګټې څېړي.
هغې وویل: «د ځوانانو له خوا د ټکنالوژۍ او ټولنیزو رسنیو کارونه یوه پېچلې او څو اړخیزه موضوع ده، او شواهد یې لا هم د بدلون په حال کې دي.»
Views: 7